در دل کوهستانهای جنوب شرق هرمزگان، جایی که طبیعت خشن و فرهنگ کهن در هم تنیدهاند، هنری دیرپا به حیات خود ادامه میدهد؛ چاقوسازی بشاگرد، هنری که نهتنها ابزاری کارآمد، بلکه هویتی غنی میآفریند.
چاقوی بشاگرد یکی از اصیلترین چاقوهای دستی ایران به شمار میرود که شهرت آن از مرزهای شهرستان بشاگرد فراتر رفته و امروزه بهعنوان نمادی از مهارت، استقامت و ذوق هنری مردمان این دیار شناخته میشود. طراحی خاص، استحکام بالا و استفاده از مواد اولیه بومی، این چاقو را به اثری منحصر به فرد در میان صنایعدستی ایران تبدیل کرده است.
به گفته ساناز رمجی، معاون صنایعدستی ادارهکل میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری هرمزگان، قدمت این هنر به حدود دو هزار سال پیش و دوران اشکانیان بازمیگردد؛ دورانی که فلزکاری و ساخت ابزارهای دستی نقشی اساسی در زندگی مردم داشته است. این هنر، سینه به سینه و نسل به نسل، از پدران به پسران منتقل شده و همچنان اصالت خود را حفظ کرده است.
تیغههای چاقوی بشاگرد از فولاد ساخته میشود؛ فولادی که پس از ساعتها چکشکاری و پرداخت، به تیغهای تیز و بادوام تبدیل میشود. اما آنچه این چاقو را خاصتر میکند، دستههای ساختهشده از چوب درخت بومی «جَگ» است؛ چوبی مقاوم، خوشتراش و بادوام که از دیرباز در جنوب ایران کاربرد داشته است. جالب آنکه در کتیبه داریوش بزرگ نیز به استفاده از چوب جگ در ساخت کاخهای آپادانای شوش اشاره شده است؛ نکتهای که ارزش تاریخی این ماده بومی را دوچندان میکند.
امروز حدود ۳۰ کارگاه چاقوسازی در شهرستان بشاگرد شناسایی شده است. بسیاری از این استادکاران همچنان به شیوهای کاملاً سنتی و در کپرها مشغول به کارند؛ فضایی ساده، اما سرشار از صبر، مهارت و تجربه. در برخی نمونهها، دسته یا غلاف چاقو با نقره تزئین میشود که ارزش هنری و اقتصادی آن را بهطور چشمگیری افزایش میدهد؛ بهطوریکه قیمت این چاقوها به ۱۵ تا ۲۰ میلیون تومان نیز میرسد.
به گفته علی زارعی، مدیر صنعت، معدن و تجارت شهرستان بشاگرد، چاقوهای تولیدی این منطقه علاوه بر بازار داخلی، به کشورهای حوزه خلیج فارس نیز صادر میشود. استقبال از این محصولات نشان میدهد که صنایعدستی اصیل، همچنان جایگاه خود را در بازارهای منطقهای حفظ کردهاند.
در همین راستا، دولت نیز برای حمایت از این هنر کهن وارد عمل شده و با پرداخت تسهیلات کمبهره با کارمزد چهار درصد، زمینه رونق بیشتر فعالیت چاقوسازان را فراهم کرده است. چاقوی بشاگرد تنها یک ابزار نیست؛ روایتی زنده از تاریخ، فرهنگ و زیستبوم جنوب ایران است. حفظ و حمایت از این هنر، نهتنها پاسداشت گذشته، بلکه سرمایهگذاری برای آیندهای است که در آن هویتهای بومی همچنان زنده و پویا باقی بمانند.
